اسپرانتو در ایران به روایت اسناد انجمن جهانی اسپرانتو ۱

با سپاس ویژه از Rob MOERBEEK مسئول وقت  کتابخانه هکتور هودلر که  مهرورزانه اسنادی را که نیاز داشتم برایم فراهم کرد.

انجمن جهانی اسپرانتو در سال ۱۹۰۷ میلادی (۱۲۸۷ هجری شمسی) به‌منظور سروسامان دادن به جنبش اسپرانتو در سراسر جهان، در کشور سوئیس تشکیل شد. این انجمن از آغاز بنیان‌گذاری، نمایندگانی در کشورهای مختلف داشته است که هرسال مشخصات آنان در کتاب سال ( Jarlibro) انجمن منتشر می‌شود.
با بررسی کتاب‌های منتشرشده، نگارنده نتیجهٔ موارد مربوط به ایران را در این مقاله آورده است.

لازم به یادآوری است که این مقاله از آغاز انتشار کتاب سال تا سال ۱۹۷۹ (۱۳۵۸) را موردبررسی قرار داده است.

۱۹۱۱ (۱۲۹۰) انتشار نخستین جلد کتاب سال: هیچ اشاره‌ای به ایران نشده است.

۱۹۱۲ (۱۲۹۱) صفحهٔ ۱۶۶، بخش مراکز بازرگانی. تبریز: آقای وارتان درزی وارتانیان، فروشگاه اسپرو، فروشگاه جدید کالاهای خارجی.
صفحهٔ ۱۲۷، (اولین) نمایندهٔ محلی UEA در ایران. تبریز: آرداش در هورهانیسیاس (کارمند بانک شاهی).

۱۹۱۳ (۱۲۹۲) صفحهٔ ۲۸۳، بخش خدمات. تبریز: هتل بوسفر، محلهٔ گجیل.

۱۹۱۴ (۱۲۹۳) صفحهٔ ۱۷۳، نمایندگی UEA در شهرهای قوچان و تبریز. صفحهٔ ۳۰۴ بخش خدمات. تبریز: هتل بوسفر، محلهٔ گجیل.

۱۹۱۶ (۱۲۹۵) صفحهٔ ۱۰۶ نمایندهٔ محلی UEA در ایران. تبربز: آرداش در هورهانیسیاس (کارمند بانک شاهی). صفحهٔ ۱۱۸ قوچان: بقراط میکائیلیان (کارمند دفتر بازرگانی).

۱۹۱۷ (۱۲۹۶) صفحهٔ ۲۶ در بخش گزارش سالانهٔ انجمن جهانی اسپرانتو خبری از تشکیل گروه‌های مختلف در ایران به چشم می‌خورد و از به سامان نبودن خدمات پستی گلایه می‌شودشود (!).

۱۹۱۹ (۱۲۹۸) صفحهٔ ۸۰ (اولین) نمایندگی در تهران: بهمن شیدانی (خبرنگار روزنامه رعد).

۱۹۲۰ (۱۲۹۹) صفحهٔ ۶۷، نمایندگی در تهران: بهمن شیدانی، جانشین: احمد یزدانی کسروی (کارمند دارایی شهرداری).
صفحهٔ ۱۰۸، نماینده در قزوین: محمد لبیب (دبیر مدرسهٔ توکلی) ‌.
صفحهٔ ۱۳۵، نماینده در تبریز: آرداش در هورهانیسیاس.

۱۹۲۱ (۱۳۰۰) صفحهٔ ۱۲۴، نماینده در تهران: بهمن شیدانی، جانشین: احمد یزدانی کسروی (کارمند دارایی شهرداری).

۱۹۲۳ (۱۳۰۲) صفحهٔ ۲۱۹، نماینده در انزلی: بوغدان هایراپتیان (کتاب‌دار).

رشت: ا. ربریک (تعاون‌گر).

تبریز: علی‌اکبر نمسه‌چی (تاجر فرش). (اولین انجمن اسپرانتوی ایرانی نیز در این صفحهٔ کتاب سال قید شده است: ستارهٔ اسپرانتوی تبریز Tabriza Esp. Stelo به نشانی نماینده.

تهران: نماینده در تهران: بهمن شیدانی، جانشین: احمد یزدانی کسروی (کارمند دارایی شهرداری).

۱۹۲۴ (۱۳۰۳) صفحه‌ی؟، تبریز: علی‌اکبر نمسه‌چی (تاجر فرش). ستارهٔ اسپرانتوی تبریز Tabriza Esp. Stelo به نشانی نماینده.

رشت: ا. ربریک (تعاون‌گر Kooperativisto).

تهران: نماینده در تهران: بهمن شیدانی، جانشین: احمد یزدانی کسروی (کارمند دارایی شهرداری).

۱۹۲۵ (۱۳۰۴) صفحهٔ ۳۲۹، تهران: بهمن شیدانی، جانشین: احمد یزدانی کسروی (کارمند دارایی شهرداری).

۱۹۲۶ (۱۳۰۵) صفحهٔ ۳۱۵، تبریز: علی‌اکبر نمسه‌چی (تاجر فرش). ستارهٔ اسپرانتو تبریز Tabriza Esp. Stelo به نشانی نماینده.

سلطان‌آباد (اراک) نماینده: رضا طاهری (تولیدکنندهٔ فرش)، جانشین: فضل‌الله خانن پرویز (حسابرس) نماینده بازرگانی: واغناک سرکیسیان.
صفحهٔ ۲۸۸، رشت: حاجی سید محمد روحانی (مزرعه‌دار- ملاک).

۱۹۲۹ (۱۳۰۸) صفحهٔ ۳۸۲، اصفهان: امیرقلی امینی (مزرعه‌دار).

رشت: حاجی سید محمد روحانی (مزرعه‌دار- ملاک).

تبریز: داریوش نمسه‌چی (تاجر). جامعه اسپرانتو تبریز Tabriza Esperanto. Societo.

تهران: بهمن شیدانی، جانشین: احمد یزدانی کسروی (کارمند دارایی شهرداری).

انزلی: نمایندگی اتحادیه بازرگانی اسپرانتویی در ایران Komercista Esperanto-Unio.

همچنین آگهی انتشار کتابچهٔ «کلید اسپرانتو» که توسط داریوش نمسه‌چی تهیه‌شده است در این شمارهٔ کتاب سال آمده است.

۱۹۳۱ (۱۳۱۰) صفحه‌یی ۳۴۷، تبریز: Tabriza Esperanto Societo.
تهران: بهمن شیدانی، جانشین: احمد یزدانی کسروی (کارمند دارایی شهرداری).

۱۹۳۲ (۱۳۱۱) صفحهٔ ۲۸۳، اصفهان: امیرقلی امینی (مزرعه‌دار).

مسجدسلیمان: حبیب‌اله طاهرزاده (منشی دپارتمان زمین‌شناسی).

رشت: میرزا محمود گلشنی (بازرگان).

سلطان‌آباد (اراک) نماینده: رضا طاهری (تولید کنندهٔ فرش)، جانشین: فضل‌الله خان پرویز (حسابرس) نماینده بازرگانی: واغناک سرکیسیان.

تبریز: داریوش نمسه‌چی (تاجر). جامعه اسپرانتو تبریز Tabriz Esperanto. Societo.

تهران: بهمن شیدانی، جانشین: احمد یزدانی کسروی (کارمند دارایی شهرداری).

۱۹۳۳ (۱۳۱۲) صفحه‌ی؟، اصفهان: امیرقلی امینی (مزرعه‌دار).

رشت: میرزا محمود گلشنی (بازرگان).

جامعه اسپرانتو تبریز TabrizEsperanto. Societo.

تهران: بهمن شیدانی، جانشین: احمد یزدانی کسروی (کارمند دارایی شهرداری).

۱۹۳۴ (۱۳۱۳) صفحهٔ ۲۹۰، بدون تغییر نسبت به ۱۹۳۳.
۱۹۳۵ (۱۳۱۴) صفحهٔ ۴۵، نمایندگان رشت و تبریز نیستند و فقط تهران بدون تغییر درج شده است.
۱۹۳۶ (۱۳۱۵) صفحهٔ ۱۵۷، تهران: بهمن شیدانی، جانشین: احمد یزدانی کسروی (کارمند دارایی شهرداری).
۱۹۳۸ (۱۳۱۷) صفحهٔ ۱۲۳، تهران: بهمن شیدانی، جانشین: احمد یزدانی کسروی (کارمند وزارت جنگ).

۱۹۳۹ (۱۳۱۸) صفحهٔ ۱۲۳، تهران: بهمن شیدانی، جانشین: احمد یزدانی کسروی (کارمند وزارت جنگ).

گنبد کاووس: علی مراد طالبی (توتون و گندم‌کار).

۱۹۴۰ (۱۳۱۹) صفحهٔ ۱۲۳، بدون تغییر نسبت به سال قبل.
۱۹۵۰ (۱۳۲۹) صفحهٔ ۱۷۳، تهران: بهمن شیدانی (وزارت دارایی).
۱۹۵۱ (۱۳۳۰) صفحهٔ ۱۷۳، بدون تغییر نسبت به سال قبل.
۱۹۵۷ (۱۳۳۶) صفحهٔ ۲۰۷، آبادان: ا. سجادیان (تکنسین پالایشگاه نفت). تهران: پ. زولین (عضو وزارت خارجه).
۱۹۵۸ (۱۳۳۷) صفحهٔ ۲۴۷، بدون تغییر نسبت به سال قبل.
۱۹۵۹ (۱۳۳۸) صفحهٔ ۳۴۷، بدون تغییر نسبت به سال قبل.
۱۹۶۶ (۱۳۴۵) صفحهٔ ۳۴۱، تهران: احمد یزدانی (بازنشسته وزارت دارایی).
۱۹۶۷ (۱۳۴۶) صفحهٔ ۲۹۱، بدون تغییر.
۱مسجدسلیمان۹۶۹ (۱۳۴۸) صفحهٔ ۲۸۱، تهران: احمد یزدانی (بازنشسته وزارت دارایی) جانشین: بدیع الله صمیمی (کارمند بانک).
۱۹۷۷ (۱۳۵۶) صفحهٔ ۲۱۹، تهران: بدیع الله صمیمی (مربی دانشگاه و کتابدار).
۱۹۷۹ (۱۳۵۸) صفحهٔ ۲۲۲، بدون تغییر نسبت به سال قبل.

شهرهایی که انجمن جهانی اسپرانتو در آن نمایندگی داشته است (به ترتیب درج در کتاب سال انجمن جهانی اسپرانتو):
۱. تبریز
۲. قوچان
۳. تهران
۴. قزوین
۵. رشت
۶. انزلی
۷. اراک (سلطان‌آباد)
۸. اصفهان
۹.
۱۰. گنبدکاووس
۱۱. آبادان
اشخاصی که به‌عنوان نمایندگان انجمن جهانی اسپرانتو در ایران نامشان در کتاب سال قیدشده است (به ترتیب سال درج در کتاب):
۱. وارتان درزی وارتانیان
۲. آرداش هورهانیسیاس
۳. بقراط میکائیلیان
۴. بهمن شیدانی
۵. احمد یزدانی کسروی
۶. محمد لبیب
۷. ا. ربریک
۸. باغدان هایراپتیان
۹. علی‌اکبر نمسه‌چی
۱۰. رضا طاهری
۱۱. فضل‌اله خان پرویز
۱۲. واغناک سرکیسیان
۱۳. حاجی سید محمد روحانی
۱۴. داریوش نمسه‌چی
۱۵. حبیب‌الله طاهرزاده
۱۶. میرزا محمود گلشنی
۱۷. علی مراد طالبی
۱۸. ا. سجایان
۱۹. پ. زولین
۲۰. بدیع الله صمیمی

چند نکتهٔ قابل تعمق:
· اولین نمایندگان انجمن جهانی اسپرانتو در ایران ارمنی و مسیحی هستند و این مؤید آن است که اسپرانتو از طریق مرزهای شمالی ایران و از طریق قفقاز در شمال غرب و خراسان در شمال شرق به ایران واردشده است.
اولین شهری که در آن نماینده اسپرانتو وجود داشته است شهر تبریز است که در آن زمان یکی از مراکز فرهنگی کشور نیز محسوب می‌شده است.
· اولین باشگاه اسپرانتوی ایران در شهر تبریز بوده است.
· تهران سومین شهری است که در آن نماینده انجمن جهانی معرفی‌شده است و شگفتا که قوچان دومین شهر بوده است (اما بعد‌ها هرگز از اسپرانتو و فعالیت‌های اسپرانتویی در قوچان خبری نشد).
· از میان ۲۰ نفری که از ۱۲۹۱ تا سال ۱۳۵۸ به‌عنوان نماینده سازمان جهانی اسپرانتو در ایران فعالیت داشته‌اند ۳ نفر از آنان اقدام به تألیف و انتشار کتاب نیز کرده‌اند، یعنی ۱۵ درصد نمایندگان:
۱. بهمن شیدانی ۲. داریوش نمسه‌چی ۳. بدیع الله صمیمی.
· پرسابقه‌ترین نمایندهٔ انجمن جهانی اسپرانتو در ایران بهمن شیدانی است که از سال ۱۲۹۸ تا ۱۳۳۰ به مدت ۳۲ سال بدون وقفه، در کتاب سال انجمن جهانی اسپرانتو حضورداشته است.
· علیرغم این‌که بهمن شیدانی در سال ۱۲۹۵ گزارشی منتشر کرده است و در آن موجودیت انجمن اسپرانتوی ایران را اعلام کرده است (روزنامه عصر جدید ۱۲ ذی‌الحجه ۱۳۳۴) اما در کتاب سال هیچ‌وقت به وجود چنین انجمنی اشاره‌ای نشده است.

*این مقاله در شماره ۹ فصل‌نامه پیام سبزاندیشان درج‌شده است

گزارش ایسنا از مراسم روز کتاب اسپرانتو در رشت

خبرگزاری دانشجویان ایران _ رشت    http://207.36.209.24/guilanisna/10104-13-30.htm
سرویس فرهنگی
به همت موسسه سبزاندیشان، مراسم بزرگداشت سالروز تولد دکتر زامنهوف و روز جهانی زبان اسپرانتو در سالن اجتماعت بانک صادرات رشت برگزار شد.
به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران مراسم روز جهانی زبان اسپرانتو هر ساله در تهران برگزار می‌شد که امسال به درخواست یکی از اسپرانتسیتهای گیلانی این نشست در رشت برگزار شد.

در این مراسم محمدرضا ترابی دبیر کانون سبزاندیشان با ارائه تاریخچه‌ای از پیدایش زبان اسپرانتو گفت: در اواخر قرن ۱۹ ایجاد یک زبان بین‌المللی یک نیاز بود زبان بین‌المللی اسپرانتو در سال ۱۸۸۷ میلادی توسط دکتر لودویک زامنهوف لهستانی ساخته شد. این نیاز سبب شد که پروژه‌هایی مطرح شود و دراین‌بین اسپرانتو جهانی شد محتوا و روح درونی اسپرانتو توانست آن را فراملی کند. زامنهوف در کشوری زندگی می‌کرد که با زبان‌های مختلف سخن گفته می‌شد ابداع زبان بین‌المللی در اندیشه او یک آرمان بود.
در ادامه نیره ابراهیم پور مسئول سازمان جوانان اسپرانتیست ایران در زمینه ادبیات اسپرانتو گفت: ادبیات اسپرانتو نمی‌تواند جدا از آن باشد در ابتدا اسپرانتو به عنوان یک زبان نوشتاری بود که جنبه گفتاری آن اندک‌اندک رشد پیدا کرد. رشد اسپرانتو به سبب ترجمه‌هایی بوده که به این زبان صورت گرفت از جمله اینکه زامنهوف آثار شکسپیر، هملت و گوته را به اسپرانتو ترجمه کرد. وی به جای اینکه وقت خود را صرف فراهم کردن دستور زبان مفصلی کند، ترجیح داد یک اصول کلی برای دستور زبان اسپرانتو بیان کند.
ابراهیم پور افزود: زامنهوف بر این عقیده بود که باید از طریق ترجمه، مشکلات موجود در زبان را حل کرد. اسپرانتو در ابتدا ۹۱۲ واژه داشت که به‌مرور زمان براثر ترجمه‌های پی‌درپی بر تعدادشان افزوده شد. هم‌اکنون در فرهنگ جامع اسپرانتو که در سال ۱۹۷۰ منتشر شد، این تعداد به ۱۵۲۵۰ لغت رسیده که اکثراً فنی و علمی هستند.
گفتنی است در این مراسم تئاتری به زبان اسپرانتو توسط سه نفر از اسپرانتیستها اجرا شد و تعدادی از اشعار شاعران به نام که به اسپرانتو ترجمه‌شده بود و همچنین سرودی به زبان اسپرانتو خوانده شد.
انتهای پیام

سردبیر فصل نامه پیام سبزاندیشان: اسپرانتو زبانی است برای همه و هیچ کس!

http://guilan.isna.ir/10105-09-00.htm
خبرگزاری دانشجویان ایران _ رشت
سرویس فرهنگی
به طور خلاصه اسپرانتو ساده‌ترین و علمی‌ترین زبان موجود در جهان است، زبانی است برای همه و هیچ کس.
محمدرضا ترابی سردبیر فصل نامه پیام سبزاندیشان که تنها نشریه دو زبانه اسپرانتو و فارسی است، در گفتگو با خبرگزاری دانشجویان ایران اظهار داشت: زبان اسپرانتو ۱۰۵ سال پیش یعنی ۱۲ سال بعد از ابداع اسپرانتو از طریق قفقاز وارد ایران شد و اولین مطلب مکتوب به زبان اسپرانتو توسط اعتصام الملک پدر مرحوم پروین اعتصامی نگاشته شد.
وی افزود: در حال حاضر در چند دانشگاه کشورمان اسپرانتو به صورت یک واحد فوق برنامه ارائه می‌شود از جمله دانشگاه شهید بهشتی تهران، فردوسی مشهد، مازندران، دانشگاه آزاد کرمان و تبریز. اما اینکه چرا به صورت رسمی ارائه نمی‌شود برمی گردد به این امر که به یک واحد درسی جدید نیاز دارد. باید یک بروکراسی طولانی را طی کند ولی به این معنا نیست که در جاهای دیگر دنیا چنین باشد کما اینکه در بیش از ۴۰ دانشگاه جهان اسپرانتو به عنوان یک واحد درسی یا رشته تحصیلی در سطوح عالی آموزش تدریس می‌شود.

ترابی در مورد تاریخچه حضور اسپرانتو در گیلان گفت: حدود ۸۰ سال پیش سید روحانی رشتی نماینده سازمان جهانی اسپرانتو در ایران، در رشت سکونت داشته اما اطلاعات مفصلی در این زمینه در اختیار نداریم. نسبتاً در تمام نقاط کشور در گذشته اسپرانتو حضور پیدا کرده است.
سردبی فصل نامه پیام سبز اندیشان ادامه داد: ورود و خروج اسپرانتو بسته به کاربران آن دارد. اگر کاربران ایرانی تلاش کنند، می‌توانند اسپرانتو را تحت تأثیر فارسی قرار دهند. همه در استفاده و کاربرد اسپرانتو از شرایط یکسانی برخوردارند. کانون مهد اندیشان به عنوان یک نهاد مدنی این وظیفه را بر خود فرض دانسته که برای معرفی و گسترش اسپرانتو فعالیت کند. افرادی که احساس کردند اسپرانتو برای حال و وضعیت فرهنگی جامعه ما مفید است، همت کرده و نهادی را ایجاد کردند تا برای گسترش اسپرانتو تلاش کنند.
ترابی خاطرنشان کرد: اطلاع رسانی بهترین راه برای گسترش زبان است اگر بتوانیم ویژگیها یا مزایای اسپرانتو را به اهالی فرهنگ بشناسانیم، مسلماً از آن استقبال شده و خود به خود گسترش پیدا می‌کند.  +